Простата касалликлари нималар?

Простата безининг катталашиши(аденомаси) (хавфсиз)

Эркакларнинг ёшлари улғайган сари (асосан 40 ёшдан  сўнг) простатанинг ҳажми ортади, катталашиб боради. Бунга тиббиётда Просатата безининг хавфсиз гиперплазияси (ПБХГ) дейилади. ПБХГ (хавфсиз ўсмадир) рак касаллиги эмас. ПБХГ 60 ёшдаги эркакларнинг 60% ида бўлади ва бу ёшдан ўтган эркакларнинг 40% ида баъзи шикоятларга йўл очади. Шу сабабдан, асосан 50 ёшдан сўнг мурожаат қилишлари жуда кўп учратилган ҳолатдир.

Простата безининг яллиғланиши (Простатит)

Простатит, простата безининг яллиғланиши касаллигидир, инфекция натижасида вужудга келади. Анча ёш даврларда кўриш мумкин. Бир неча турларга бўлинади. Сийиш билан боғлиқ шикоятлар, титроқ, оғриқ каби турли туман симптомлар билан ҳам кузатилиши мумкин. Умуман олганда битта туридан қолганлари антибиотиклар билан даволанади.

Простата раки

Яхши характерли катталашувдан бошқа бир тарздаги касаллик ҳисобланиб. 70 ёшдан кейин яқин 10 та эркакдан 4 тасида простата ракига дуч келиш мумкин, (охирги адабиётлар 50ёшдан кейин ҳам кўпайганини қайд этмоқдалар) фақат бу кишиларнинг кўпчилигининг ҳаётига салбий таъсир кўрсатмаётганлиги учун эркаклар уролог назоратига боришга қунт қилмаганликлари сабабли жуда кеч даврларда аниқланмоқда ва нохуш ҳолатлар билан тугамоқда. Шу билан бирга, таъкидлаш лозимки ёшликда бу касалликка чалинганлар учун касаллик ҳаётларига ўта салбий  таъсир қилишлиги сақланиб қоляпти. Бу ерда ракни патологик даражаси муҳимдир.  Касалга ёндашишни белгилашда катта аҳамиятга эга.

Простата бези катталашуви(аденомаси) ПБХГ да шикоятлар ва симптомлар нималардан иборат?

Простата бези катталашган сари сийдик каналини сиқиб сийдикни тиқилтира бошлайди ва сийдикнинг нормал оқишига салбий таъсир қилабошлайди. Сийдикнинг эркин оқиши чекланган сари сийдик пуфаги бу қаршиликни енгиш ва сийдикни торайган сийдик йўлидан отилиб чиқиши учун янада кўпроқ куч билан қисқара бошлайди. Вақт ўтган сари қовуқ деворлари қалинлашади, аммо қисқариш кучи озаяди, сийдик пуфаги тўлиқ бўшалмайди ва  сийдик қола бошлайди.

Ёшингиз 40да ёки 40дан юқори бўлса ва қуйидаги шикоятлардан бири ёки бир нечтаси сизда кузатилса бу, простата бези аденомасига боғлиқ бўлиши мумкин.

·         Кучаниб сийиш ёки сийдик оқишининг, босимининг пасайиши

·         Узоқ сийиш

·         Тез тез сийгани чиқиш

·         Сийгандан сўнг сийдик пуфагини тўлиқ бўшатилмаслик ҳисси

Урологга учраш керак турли кишилар ва телевизор рекламалари, аптекачилар тавсиясига кўра дори ёки бошқа нарсалар қабул қилманг!!!

Бирдан сийаолмаслик (тўлиқ тиқилиш)

Баъзи эркаклар бирдан сийаолмаслик ҳолатига ҳам тушишлари мумкин. Бу умуман простата безининг катталашуви белгисидир. Сийдик пуфаги тўла фақат сийдик канали простата томонидан тиқилиб қолгани учун киши сийаолмайди, жуда оғир ҳолатдир. Бундай ҳолатда дархол касалхонага мурожаат қилишлари лозим. Уролог мутахассиси жинсий олатдан сийдик пуфагига ингичка бир найча (катетер) қўйиб сийдик пуфагини бўшатади. Бу ҳолат, умуман простата катталашуви даволаниши учун муолажа зарурлиги кўрсатиди.

Простата катталашувида таъсир қиладиган факторлар: (масалан, ирқ, атроф муҳит, семириш)

ПБХГнинг қора ирқда оқларга нисбатан янада кенг ёйилганлигига доир маълумотлар бор. Ғарб тиббиётига кўра семиришнинг ҳам простата катталашувига таъсири бўлиши мумкин, фақат простатанинг катталашуви бўйича механизмлари ханузгача тўлиқ маълум эмас. Кишининг ёши ва эркаклик гармони икки муҳим фактордир.

40 ёшга кирган бир эркакнинг ҳеч бир шикояти бўлмаса ҳам Уролог мутахассиси томонидан йилда бир марта муолажа қилиниши керак. Докторингиз олдиндан сизнинг шикоятларингизни тинглайди, сизга саволлар беради, кўрикдан ўтқазади ва керакли текширувларни ўтқазади натижаларга асосланиб ташхис қўйиб сизни даволайди.

Керак бўлиши мумкин бўлган баъзи текширувлар:

·         Қон тахлиллари (простата ёки буйрак касаллиги назорати учун)

·         Урофлоуметрия (Сийдик оқиш кучини ва оқишининг қандай бўлишини тушиниш учун сийдик оқиш тести. Бу тестда сиздан компьютерга боғлиқ воронка шаклида махсус бир идишга сийиш исталади. Бу тест учун кўп сув ичилиб сийдик жуда ҳам қистаган ҳолатда бўлиш керак.

·         ТРУЗИ (Агар урологингиз муолажа ва қон таҳлилида простатанинг яхши характерли катталашувидан ташқари (масалан, простата раки) бошқа бир касалликдан шубха қилса трансректал (орқадан) ультрасонография ва простата биопсиясини талаб қилиши мумкин. Бу йўл билан ультртовуш аппаратининг ингичка бир қисми орқадан ўрнатилиб простата кўрилиши мумкин ва ҳажмини ўлчаш мумкин. Керак бўлса жуда ингичка бир игна билан простатанинг ҳар хил жойидан тўқималар олиниб бир гисталогия мутахассиси томонидан микроскоп остида текширилади. Ўйланганидек оғир бир тадқиқот эмас, осонлик билан ва кишига кўп безовталик бермасдан қилиниши мумкин, наркоз керак эмас.

Бошқа текширувлар:

·         Буйрак, сийдик пуфаги ультрасонографияси

·         Баъзида бутун сийдик йўлларини кўрсатиш учун Интравеноз урографик керак бўлиши мумкин.

Операция бўлишим керакми?

Простата безининг операцияси, кишининг шикоятларини ҳал қилишда энг муҳим усулдир. Касалларнинг 90% и операциядан сўнг мамнун бўлишмоқда, фақат ҳар бир беморга ҳам операция керак бўлмайди. Урологингиз сизнинг шикоятларингизни, тадқиқот натижаларингизни, муолажа симптомларингизни баҳолаб сизга мос бўлган даволаш усулларини таклиф қилади.

Касалларнинг бир қисмида шикоятлар енгил бўлиши мумкин ва кишининг кунлик ҳаётига таъсир қилмаслиги мумкин, қилинган тадқиқотлар натижасида ҳам сийдик йўлида ортиқча тиқилишлар кузатилмаслиги мумкин, бу ҳолатда хеч бир даволаш қилинмасдан фақат  кузатув ва назоратда туришингиз керак бўлади.

Фақат баъзи ҳолларда операция қилиш керак бўлиши мумкин. Масалан сийдик пуфагининг тамоман бўшалмасдан буйракка хавф солган ҳолатлада  ёки анча олдин айтиб ўтганимиз тўсатдан сийдик тўхташ ҳолларида операция керак бўлиши мумкин.

Қўшимча сифатида дори билан ҳам даволанишингиз мумкин. Бу усул ҳам кенг тарқалган. Бу ерда муҳими бир фактор, бу дориларнинг доимий истеъмол қилиш керак бўлади.

Даво чорасини танлаётганизда сиз ва Уролог мутахассисингиз қуйидаги факторларни кўзда тутишингиз керак:

·         Бу шикоятларнинг сизни қанчалик безовта қилаётгани

·         Простата бези катталашуви сабабли соғлигингизнинг қанчалик тахдидга солганлиги (масалан сийдик каналининг қай даражада тиқилганлиги, ёки сийишдан сўнг сийдик пуфагида қанча сийдик қолгани каби;

 

·         Кечалари, айниқса кечаси ётишдан олдин олинган суюқлик миқдорининг камайтириши,

·         Қабзият бўлмаслик: Тўла бўлган йўғон ичак сийдик йўлини янада сиқиб шикоятларни ортишига сабаб бўлиши мумкин.

·         Сийдик пуфаги машқлари: Сийдигингиз нормал ҳолатда бажаринг ва туалетдан чиқинг. 5-10 дақиқадан сўнг такрор туалетга киринг ва сийишга харакат қилинг. Шундай қилиб сийдик пуфагининг тўлиқ бўшаганига ишонч хосил қилишингиз мумкин.

 

Бу маслахатларни тадбиқ қилиб ўзингизни назорат қилинг, агар бирор ўзгариш бўлмаса буларни тадбиқ қилишни кераги йўқ. Масалан чой ичмаслик шикоятларингизда камайиш сезилмаса, эскидек ичишингиз мумкин.

Диққат! Аввалам бор бир Уролог мутахассисига муолажа қилдириб буларни тадбиқ қилинг. Унутманг, хеч бир шикоятингиз бўлмаса ҳам 40 ёш ва кейин ҳар эркакнинг простата муолажаси ўтказилиши лозим.

Простата безининг катталашувининг дори билан даволаш

Ўрта даражада шикоятлари бўлган беморлар учун дори муолажаси қулай бўлиши мумкин. Простата катталашувида дори муолажаси беморларнинг шикоятларини камайишига боғлиқдир, касалликни даволамайдилар, доимий истеъмол қилишлари керак. Дори тўхтатилганда шикоятлар аввалгидан ҳам кескин орта бошлайди.

Дори муолажасининг фойдалари бўлишига қарамасдан юқорида айтиб ўтган операция усулини керак эмас дегани эмас. Шу сабабли бу дориларни истеъмол қилган кишиларнинг 3 ёки 6 ойда бир мартда назоратга боришлари керак бўлади.

Простата  безининг катталашувида 2 хил дори гуруҳи мавжуд. Булар қуйидагилардир:

·         5 альфа редуктаза ингибиторлари (простатани кичрайтиради)

Альфа блокаторалар.

Алфа блокаторларнинг простатани катталашувига боғлиқ бўлган беморларда сийдик тезлиги ортганлиги ва шикоятларнинг камайганлигини кўрсатади. Бу дорилар простата ичидаги текис мушакларини бўшаштириб тиқилишни камайтиради ва сийдикни тезлаштиради.

Таъсири: Шикоятларда тузалиш 1-2 хафтагача қисқа бир муддатда бўлади фақат бир неча ой ўтишига қарамасдан тузалиш бўлмаса альтернатив муолажаларни қилиш лозим.

Бошқа таъсирлари: Энг асосий таъсирлари бош оғриғи, чарчоқ ва бош айланишидир. Бу таъсирларнинг сабаби шу каби дориларнинг томирларни ҳам бўшаштириши ва қон босимини туширишидандир.

5 алфа редуктаза ингибиторлари

Альфа блокаторлардан аксинча, 5 альфа редуктаза ингибиторлари простатанинг катталашувига сабаб бўлган бир фермент таъсирининг блоклайди. Бунинг натижасида тиқилишга сабаб бўлган простатанинг хажми кичрайиб кишининг шикоятлари камайиши мумкин фақат бу кичрайиш узоқ муддат давом этади 2-3 йил даволашдан сўнг простата 20-30% даражага тушиши мумкин. Бу дорининг кичик ҳажмдаги простата аденомаларида эффектив бўлмаслиги ёзилган.

Таъсири: Таъсирининг бошланиши 6 ойгача давом этиши мумкин.

Бошқа таъсирлари: Бошқа таъсирларининг кўпчилиги дори истеъмол қилиш тўхтатилгандан кейин кузатилади. Яна бошқа таъсирлари жинсий истакда камайиш, эрекцияда қаттиқлашишни қийинлашиши, маний миқдорида камайишдир.

Комбинацияланган даволаш:

Комбинацияланган даволаш билан янада кўп фойда олиш юзасидан илмий изланишлар олиб борилмоқда.

Бошқа эҳтимолликлар:

Фитотерапия, ўсимлик дорилари билан қилинган даволашдир. Бу тур гербал махсулотлар бир қанча мамлакатларда фойдаланилади. Бу тур даволанишларни қабул қилган беморларнинг шикоятлари камайиши мумкин. Лекин бу мавзуда жуда кўп илмий маълумот йўқ. Бу дорилар шикоятлари камайса ҳам аниқ даволаниш бермайди.

Простата катталашувини даволашни оператив усуллар

Тиббиётдаги технологик ривожланишлар билан бир қаторда беморлар учун янада қулай ва енгилроқ холда простата катталашувини даволаш турлари вужудга келди. Шу билан бирга бу усулларнинг кўпи простата катталашувини даволашда олтин стандарт бўлган TURP (ёпиқ простата операцияси) ўрнини олаоладиганчалик таъсирли бўлгани йўқ. Бу усуллар шулардир:

Лазер даволаш (Гелий лазер бундан мустасно)

Трансуретрал электровапоризация

ПРОСТАТА КАТТАЛАШУВИНИНГ ЖАРРОХЛИК ЁРДАМИДА ДАВОЛАШ УСУЛИ
Простата катталашувини даволашда оммалашган 3 операция бор.

Булар:

·         Қовуқ бўйни орқали кириш

Касалхонада қандай сохадаги кишилар билан учрашаман?

Уролог мутахассиси

Сизни операция қиладиган докторингиз ёки докторларингиз

Анестезия мутахассиси

Анестезия мавзусида профессионал бўлган ва сизнинг операциянигиз учун керакли бўлган анестезия турини танлаб тадбиқ қилувчи доктор. Операцяи олдидан сиз билан гаплашиб бошингиздан ўтказган касалликларингиз, аллергия, оилавий касалликлар каби мавзуларда маълумот олади ва сизнинг олишингиз керак бўлган анестезия тури хақида маълумот беради.

• Дорилар: Истеъмол қилган дориларингизни анестезия мутахассисига айтинг

• Тиш муаммолари: Агар тақилган тишларингиз бўлса тайинланг

• Аллергия: Қандайдир бирор дорига, таомга қарши бўлган аллергияларингизни айтинг

• Орқа томон(сирт)ингиз билан боғлиқ муаммолар: Сиртингиз билан боғлиқ муаммолар белдан пастки қисмда увиштириш(сезишни сусайтириш) техникаси учун муҳим бўлиши мумкин.

• Ўпка муаммолари ва сигарет: Анестезия мутахассиси қанчалик сигарет чекишингизни сўрайди.

Сигарет чекувчи кишилар сигаретни 1 хафта олдин ташлашлари керак.

Хамширалар:
Сиз ётган урологик бўлимда мавжуд хамширалар бу мавзуда махсус ўқитилган ва тажрибали хамширалардир.

Операция олдидан

Операциянинг холатига кўра эрталаб ёки тушликдан сўнг операция қилинади. Агар саҳар операция қилинсангиз бир кун  олдин кеча (соат 24 дан) ва ўша эрталаб оғиздан ейиш ва ичиш бўлмаслиги керак. Агар тушликдан сўнг операция бўлсангиз эрта соат 8.00 дан олдин жуда енгил тамадди қилишингиз мумкин.

Соқол олиш

Очиқ простата операцияси қилинсангиз, операция хонасида операция олдидан қорин остидан бошлаб тозалайсиз.

Премедикация (операция олдидан тинчлантирувчи дорилар)

Операция олдидан сизни тинчлантириш учун ва хаяжонингизни пасайтириш учун анестезия мутахассиси томонидан баъзи уколлар қилиниши мумкин.

Хонангиздан операция хонасига бориш

Операцияга киришдан олдин сизга махсус операция кийимлари кийдирилади. Битта операция хонаси мутахассиси билан биргаликда махсус арава(носилка) билан операция хонасига киритиласиз.

Умумий анестезия олсангиз

Қўлингиздан ёки кафтингиздан бир томирингизга игна ёрдамида бир қанча уколлар қилинади. Операция давомида анестезия мутахассиси сиз билан шуғилланади. Операция сўнгида такрор ҳушингиз жойига келади. Бу холатда сизга ниқоб билан кислород берилиши мумкин, кўнгил айнишига қарши дори берилиши мумкин. Агар ёпиқ простата операцияси бўлсангиз ўша оқшом сую овқатлар беришни умуман бошласа бўлади.

Спинал ёки эпидурал анестезия(белдан увиштириш)

Бу тур анестезия берилса операция давомида хушизда бўласиз. Агар хушингиз жойида қолишини истамасангиз қўшимча тинчлантирувчи дорилар берилиб нормал уйқуга кетишингиз мумкин.  Операция сўнгида оёқларингиздаги увишишлик бир неча соат ичида тузалади.
Операциядан кейин

Олдин уйғониш хонасида уйғониб бир муддат кутасиз, кейинроқ хонангизга чиқариласиз. Бу ерда давомли холатда хамширалар томонидан қон босимингиз ва тана ҳароратингиз ўлчаниб турилади. Уйғонганингизда катетер эканлигингизни кўрасиз, катетерга боғлиқ ҳолда сийишга чиқишни хоҳлашингиз мумкин, бу нормал ҳолдир. Гелий лазер билан операция бўлган бўлсангиз хеч қандай қонаш ва ювиш бўлмайди, эртаси кун катетер олиб ташланади. Бу усулда катетернинг тиқилиш эхтимоли деярли жуда камдир. Очиқ простата операцияси ёки TUR-P бўлган бўлсангиз найча узоқроқ муддат қолади ва илк кунда сийдик пуфагингиз найчадан жўнатиладиган бир суюқлик билан ювилади. Очиқ простата операциясида илк кунларда оғриқ бўлади, бунинг учун оғриқни тўхтатувчи дорилар истеъмол қилишингиз керак бўлади.

Катетернинг чиқарилиши

Гелий лазер билан операция бўлган бўлсангиз эртаси кун катетер чиқарилади. TUR-P бўлган бўлсангиз 2-3 кундан кейин чиқарилади. Катетер чиқарилгандан сўнг кўп сув ичилади ва нормал сийабошлаганингиздан сўнг кетишга рухсат берилади. Илк сийишларда туалетга боргунча сийиб қўйиш мумкин, бу бир неча кун ичида тузалади. Оз бўлсада баъзи беморлар катетер чиқарилгандан сўнг сийаолмасликлари мумкин (10та бемордан 1таси), бу ҳолатда 2 кун яна катетерли қолишингиз керак бўлиши мумкин, 2 кундан кейин такроран катетер чиқарилиб сийишингиз кузатилади.

Касалхонадан чиққиш

Сийишингиз яхшилашгандан кейин кетишга рухсат берилади. Сийдигингиз бироз пушти келиши мумкин, сийдикнинг бошланишида ёки охирида қонаш кузатилиши мумкин, булар нормал холатдир.
ПРОСТАТА ОПЕРАЦИЯСИДАН КЕЙИНГИ ДАВР

Операция турига кўра турли тузалиш даври бўлади. Агар Гелий лазер билан операция бўлсангиз, бир неча кун ичида нормал кунлик актив ҳолатига қайтишингиз мумкин. Агар машқларни 2-3 хафта тўтатишингиз керак бўлади. Кечки пайтдан бошқа пайтларда кўп суюқлик ичинг ва қабзият бўлмасликка уриннинг. Сийдик рангида сезиларли қуюқлашиш (қонаш) бўлса докторингизга мурожаат қилинг. Операция сўнгида тузалиш даврида, сийдик билан бирга қон қуйқумлари ва тўқима парчалари чиқаришингиз мумкин, бу симптомлар нормалдир.

Сийдик тутаолмаслик

Илк кунларда туалетга боргунча ёки нафасни ушлаб турилганда, аксириш билан сийдик чиқиб кетиш мумкин. Булар ўткинчидир,  қисқа муддатда тузалади. Бу даврда ич кийимингизни ичига кичкина юмшоқ материал қўйишингиз керак бўлиши мумкин.

Назорат

Операция сўнгида 1инчи, 3инчи, 6инчи ойларда, кейинроқ ҳам бир назоратга келишингиз керак бўлади.

Автомобил хайдаш

Гелий лазер билан операция бўлган бўлсангиз 2-3 кун ичида автомобил хайдашингиз мумкин. Бошқа усулларда 3 хафта ўтгач хайдашингиз мумкин бўлади.

Ишлай бошлаш

Гелий лазер билан операция бўлган бўлсангиз 2-3 кун ичида, бошқа усулларда операция бўлган бўлсангиз 3 хафта ўтгач ишлай бошлашингиз мумкин.

Жинсий алоқа

Гелий лазер билан операция бўлган бўлсангиз докторингиз аксини белгиламагунича қачон истасангиз алоқада бўлишингиз мумкин. Бошқа усуллар билан операция бўлган бўлсангиз энг камида 3 хафта жинсий алоқада бўлмаслигингиз керак.

Қандай холларда докторингизга мурожаат қилишингиз керак бўлади?

• Тўсатдан сияолмаслик

• Юқори иситма

• Сияётганда қаттиқ қизиш

• Сийдик каналида кутилмаган қонаш, сийдикнинг қизил келиши

• Тухумларнинг шишса, оғриқ бўлса